Zemljoradnička zadruga Šimanovci

OSNIVANJE ZADRUGE

Zemljoradničko zadrugarstvo u Vojvodini, koja je do 1918. godine bila pod vlašću Austro-Ugarske monarhije, ima dugu tradiciju i javlja se ranije nego u drugim krajevima današnje Srbije.

U Ugarskoj je 1875. godine donet Trgovinski zakon koji je imao posebno poglavlje o privrednim zadrugama. Taj Zakon, prilično liberalan i veoma podsticajan za udruživanje u zadruge, bio je osnova za formiranje zadruga na teritoriji Vojvodine do Prvog svetskog rata.

Zadruge su u drugoj polovini 19. i početkom 20. veka imale izuzetno naglašenu vaspitnu, obrazovnu i prosvetiteljsku funkciju. Smatralo se, naime, da su najobrazovaniji domaćini bili – zadrugari.

Prvi pisani (raspoloživi) dokument sa idejom za osnivanje zemljoradničke zadruge u Šimanovcima datira čak iz 1902. godine – pune tri godine pre njenog osnivanja.

Naime, 10/23. februara 1902. godine gospodin Žika Stojković, “općinski načelnik” iz Šimanovaca piše kartu–dopisnicu uredništvu “Privrednika” u Zagrebu sa sledećom sadržinom:

Nakon samo četiri dana, 14/27. februara 1902. godine odgovaraju iz Zagreba: “Usljed Vašeg poštovanog dopisa od 23. o. mj. molimo Vas, da nam  javite imena onih ljudi sa kojima želite zadrugu osnovati. Očekujemo Vaš skori odgovor.”

Iako se po odgovoru iz Zagreba moglo pretpostaviti da će do osnivanja zemljoradničke zadruge u Šimanovcima doći veoma brzo  –  po dostavljanju traženog spiska zainteresovanih meštana za zadrugu, to se, ipak, nije dogodilo. Počelo je dugotrajno ispitivanje javnog mnenja, mišljenja istaknutih ljudi u Šimanovcima i okolnim mestima sa ciljem da se ustanovi podobnost budućih zadrugara, pre svih Živojina Stojkovića, začetnika te ideje.

Osnivanje zemljoradničke zadruge početkom XX veka očigledno je bio događaj od izuzetnog, ne samo poljoprivrednog već i nacionalno - istorijskog značaja. O tome svedoči i zaključak Sedmog kongresa srpskih zemljoradničkih zadruga, održanog 12. maja 1904. godine u Topuskom:

Početkom 1905. godine navršavalo se tri godine od prve ideje i prvog pokušaja Živojina Stojkovića za osnivanje zemljoradničke zadruge u Šimanovcima (23. februara 1902. godine).

Konsultacije sa Savezom se i dalje nastavljaju. Međutim, i pored brojnih višegodišnjih temeljnih kontakata i razmena pregršt informacija, u Savezu su i dalje bili izuzetno oprezni

U pismu od 14. februara 1905. godine, dakle samo devet dana pre osnivačke skupštine Srpske zemljoradničke zadruge u Šimanovcima, učitelj Đorđe Krstić šalje Savezu spisak meštana Šimanovaca “što u prvi mah žele da stupe u zadrugu” sa podacima “koliko koji ima posjeda”: Živojin Stojković 40 jutara, Damjan Grujić 10, Vasa Stojković 18, Lazar Jovanović 14, Luka Živanović 25, Todor Jovanović 19, Damjan Mandić 18, Jovan Bogdanović 40, Novak Mihić 12, Radovan Radivojević 27, Radovan Savić 10, Zorica Jovanović 2 i Čedomir Savić 6 jutara.

Prihvatanjem i svojeručnim potpisivanjem Pravila, 23. februara 1905. godine 11 žitelja Pravoslavne crkvene opštine u Šimanovcima osnovalo je “Srpsku zemljoradničku zadrugu u Šimanovcima (udruženje sa neograničenom odgovornošću).”

Prvih 11 članova Srpske zemljoradničke zadruge u Šimanovcima (u.s.n.o.) bili su:  dr Đorđe Čučković, opštinski lekar, Damjan Grujić, ratar, Todor Jovanović, ratar, Đorđe Krstić, učitelj, Damjan Mandić, ratar, Nikola Nedeljković, paroh, Svetislav Petrović, trgovac i ratar, Radovan Radivojević, ratar, Radovan Savić, ratar, Vasa Stojković, ratar i Žika Stojković,  ratar.

Posle prozivke svih 11 članova, za privremenog predsednika konstitutivne glavne skupštine izabran je Živojin Stojković, za perovođu Đorđe Krstić, a za skrutatore Todor Jovanović i Radovan Radivojević.

Na toj istorijskoj “glavnoj konstituirajućoj skupštini” 11 Šimanovčana su postali prvi zadrugari u istoriji Šimanovaca. Zadrugari su položili upisninu – svaki po 4 krune i po 10 kruna na ime udela, što čini 14 kruna po zadrugaru ili ukupno 154 kruna.

Na prvoj glavnoj skupštini 23. februara 1905. godine zadrugari su izabrali Upravni odbor od 5 članova koji su činili: Živojin Stojković, Vasa Stojković, Nikola Nedeljković, Damjan Mandić i Svetislav Petrović.

Za predsednika Srpske zemljoradničke zadruge u Šimanovcima (u.s.n.o.) izabran je Živojin Stojković, jedan od najuglednijih i, nesumnjivo, najbogatiji žitelj Šimanovaca početkom 20. veka koji je prvi pokrenuo osnivanje zadruge u svom mestu, čak 1902. godine. Za zamenika predsednika izabran je Vasa Stojković, takođe jedan od viđenijih ljudi Šimanovaca.

Mesto poslovođe, veoma bitno u radu tek osnovane zadruge, dobio je Đorđe Krstić, učitelj iz Šimanovaca, koji je sa predsednikom Stojkovićem godinama pre osnivanja zadruge održavao kontakt sa zadružnim institucijama u Zagrebu. Primetno je da su mnoga pisma predsednika Živojina Stojkovića pisana rukom perovođe Đorđa Krstića, što je i objašnjivo i razumljivo, s obzirom da je Krstić umeo da piše krasnopisom – veoma lepo i razgovetno.

Zadrugari su na osnivačkoj skupštini izabrali i nadzorni odbor koji su činili: Radovan Savić, dr Đorđe Čučković i Damjan Grujić.

Te 1905. godine Šimanovci su imali 300 domova (od čega 280 srpskih) sa ukupno 1.856 duša. Najviše je bilo Srba – 1.790, što je čak 96,5 odsto celokupnog stanovništva. Posedovna struktura zemljišta je još povoljnija za Srbe: od 5.966 jutara, nesrpski žitelji Šimanovaca obrađivali su svega 38 jutara, što nije ni jedan odsto

zemljoradnička zadruga šimanovci
woodcock team